GRAČANICA

Rijeka Gračanica

U hidrološkoj mreži Gornje Zete poseban značaj ima Gračanica. Nastaje od većeg broja vrela i izvora koji se javljaju na kontaktu mezozojskih krečnjaka i nepropusnih verfenskih škriljaca, paleozojskih škriljaca i eruptiva u njihovoj podlozi. Vrela koja i u sušnom periodu daju više od 10 l/s vode su: Botunac, Radika, Crni oštak, Žukavac, Val, Vrelo, Brankova greda, Brankov potok i Ravna dubrava, sa desne strane, a sa lijeve strane: Peca, Vodica, Mijakovac, Podi, Gojuša, Mlakovine, Velja last, Gvožčić, Javorska voda i Susjed. Glavno izvorište Gračanice su vrela u Blacima morakovskim (1186m), koja izbijaju na dužini oko 200m. Vrela su na paleozojskim škriljcima i eruptivima, iznad kojih se uzdižu strme strane izgrađene od mezozojskih krečnjaka. Kod Jerininog Grada (srednjevjekovna utvrda), na nadmorskoj visini 903m, Gračanica prima potok Susjed, koji izbija ispod Prekornice na nadmorskoj visini 972m. Kako je veći dio doline Gračanice prekriven morenskim materijalom, a niže od Mioljeg polja fluvioglacijalnim nanosom, voda u taj propusni nanos ponire i ljeti je znatan dio korita Gračanice suv. Poslije podizanja brane i vještačke akumulacije Liverovići, Gračanica, koja je ranije u zimskoj polovini godine donosila ogromne količine vode i ulivala se u Zetu u jugoistočnom dijelu Nikšićkog polja, samo za vrijeme najvećeg vodostaja teče nizvodno od akumulacionog jezera. Klimatska i vremenska kolebanja i pretežno krški karakter zemljišta uslovljavaju velika kolebanja vodostaja na svim vrelima i rijekama Nikšićkog polja. Najveći je vodostaj u novembru i decembru, drugi je maksimum u martu i aprilu, a minimum je u julu i avgustu, a drugi minimum u januaru i februaru.

Stanje: U jednom svom dijelu Gračanica je ugrožena nezakonitom eksploatacijom pijeska iz njenog korita ali i neregulisanim odlaganjem raznih vrsta otpada i otpadnih voda.

Dolina rijeke Gračanice - Hidrološki i prostorni aspekt